Rozwój mowy dziecka

  Proces nadawania i odbioru mowy to fascynująca współpraca między mózgiem, narządami mownymi (takimi jak układ oddechowy, fonacyjny i artykulacyjny) oraz słuchem, który pozwala nam nie tylko słyszeć, ale i rozumieć słowa innych ludzi,            a także kontrolować własną mowę. Co ciekawe, w odbiorze mowy uczestniczy również wzrok, umożliwiający nam czytanie z ruchu warg, co dodaje kolejną warstwę do naszego zrozumienia komunikacji międzyludzkiej. Od momentu narodzin dzieci zaczynają komunikować się z otoczeniem za pomocą płaczu, a z czasem ich umiejętności językowe stają się coraz bardziej złożone.

Pierwsze etapy rozwoju mowy obejmują:

• Okres niemowlęcy, kiedy to dzieci zaczynają wydawać dźwięki takie jak gaworzenie.

• Około 6-9 miesiąca życia niemowlęta zaczynają rozumieć proste słowa i reagować na swoje imię. W tym czasie mogą również zacząć naśladować dźwięki, co jest pierwszym krokiem do tworzenia własnych słów.

• Między 12 a 18 miesiącem życia dzieci zazwyczaj wypowiadają swoje pierwsze słowa. Słownictwo rozwija się szybko,                a maluchy zaczynają łączyć słowa w proste zdania.

• W wieku dwóch lat dzieci często potrafią już formułować krótkie zdania i zadają wiele pytań, co jest oznaką ich rosnącej ciekawości i chęci poznawania świata.

Dziecko uczęszczające do przedszkola jest w okresie zdania, następnie w okresie swoistej mowy dziecka.

Trzylatek na swe trzecie urodziny powinien wypowiadać zdania dłuższe, złożone z 4-5 wyrazów. Głoski, które powinien wymawiać to wszystkie samogłoski ustne i nosowe, chociaż może zamieniać: a = o, e = a, i = y,

Spółgłoski:

• wargowe twarde i zmiękczone: p, p’, b, b’, m, m’,

• wargowo-zębowe twarde i zmiękczone: f, f’, w, w’,

• środkowojęzykowe: ś, ź, ć,dź, ń, j,

• tylnojęzykowe twarde i zmiękczone: k, k’, g, g’, h,

• przedniojęzykowe: t, d, n,

• przedniojęzykowo-dziąsłowe: l, l’,

Czasem mogą pojawić się głoski przedniojęzykowe: s, z, c, dz, a nawet przedniojęzykowo-dziąsłowe: sz, ż, cz, dż, głoska r zastępowana bywa głoską j lub l.

Mowa dziecka 3-letniego charakteryzuje się:

• zmiękczaniem głosek (s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż = ś, ź, ć, dź,),
• uproszczeniem grup spółgłoskowych,
• brakiem wyraźnych końcówek w wyrazach,
• przestawianiem głosek, sylab (np. lokomotywa =kolomotywa),
• upodobnieniami (np. chlebek= bebek).

Zasób słownictwa trzylatka to najczęściej około 1000 słów, może być jeszcze niewielki, system gramatyczny nie w pełni poznany    i utrwalony.

4 – latek powinien umieć opowiedzieć proste zdarzenie lub bajeczkę.

W mowie dziecka:

• utrwalają się głoski przedniojęzykowozębowe: s, z, c, dz,
• pojawia się głoska r, chociaż często jest jeszcze zastępowana głoską l lub j,
• głoski przedniojęzykowo-dziąsłowe: sz, ż, cz, dż jeszcze są zamieniane na łatwiejsze artykulacyjnie s, z, c, dz, lub ś, ź, ć, dź,
• grupy spółgłoskowe są jeszcze upraszczane.

Bogaci się liczba rzeczowników, dochodzą nazwy rzeczy odległych, stanów psychicznych, zjawisk społecznych,

narastają grupy czasowników zwłaszcza nazwy czynności wykonywanych za pomocą narzędzi.

5 – latek

• ustalają się głoski szeregu szumiącego: sz, ż, cz, dż choć mogą być jeszcze zastępowane szeregami łatwiejszymi (s, z, c, dz, ś, ź, ć, dź),
• głoska r już może być wymawiana,
• grupy spółgłoskowe jeszcze upraszczane.

Mowa dziecka jest już w zasadzie zrozumiała. Jest to tzw. „wiek pytań”, dziecko przechodzi od pytań związanych z konkretną sytuacją do pytań o charakterze bardziej ogólnym – cel i przyczyna zaobserwowanego zjawiska, pochodzenie różnych rzeczy itp. W słowniku dziecka 5-letniego znajduje się ok. 2000-2500 słów.

6 – latek

Mowa dzieci 6-letnich powinna być prawidłowa pod względem dźwiękowym. Głoski najtrudniejsze już opanowane (sz, ż, cz, dż, r), chociaż zdarzają się jeszcze kłopoty z ich wymową, redukcje grup spółgłoskowych.

Dziecko 7 – letnie powinno mówić prawidłowo pod względem artykulacyjnym, gramatycznym i składniowym.

Podsumowując:

Normą rozwojową jest, gdy:

3 – latek– wymawia głoski: p, p’, b, b’ m, m’, n, n’, f, f’, w, w’, t, d, l, l’, ł, ch, j, k, k’, g, g’ oraz głoski ciszące: ś, ź, ć, dź.

4 – latek wykorzystuje w swojej mowie (oprócz głosek wyżej wymienionych) głoski syczące: s, z, c, dz.

5 – latek oprócz głosek wymienionych wymawia głoski szumiące: sz, ż, cz, dż, choć mogą być zastępowane głoskami łatwiejszymi – ś, ź, ć, dź, s, z, c, dz, pojawia się głoska r.

6 – latek wymawia głoski szumiące: sz, ż, cz, dż, i głoskę r, chociaż zdarzają się jeszcze kłopoty z ich wymową.

7 – latek prawidłowo artykułuje wszystkie głoski i ma opanowaną technikę mówienia (gramatykę i składnię).

Należy jednak pamiętać, że:

rozwój dziecka jest sprawą indywidualną i mogą występować różnice w uzyskaniu zaprezentowanej normy.